Somut Olmayan Kültürel Miras

Somut Olmayan Kültürel Miras

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Teşkilatı (UNESCO) 17 Ekim 2003 tarihinde Paris’te düzenlenen 32. Genel Konferansı’nda, Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’ni kabul etmiştir. Türkiye 19 Ocak 2006 tarihli ve 5448 sayılı Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesinin Uygun Bulunduğuna Dair Kanunla bu sürece dâhil olmuş ve 27 Mart 2006 tarihinde resmen taraf olmuştur.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın, 4848 Sayılı Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanununun 13. maddesine göre Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü icracı birim olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

Somut Olmayan Kültürel Mirasın Tanımlanması

Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKÜM) UNESCO tarafından; toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekânlar biçiminde tanımlanmaktadır.

Kuşaktan kuşağa aktarılan bu miras, toplulukların ve grupların çevreleriyle, doğayla ve tarihleriyle etkileşimlerine bağlı olarak, sürekli biçimde yeniden yaratılır ve bu onlara  kimlik ve devamlılık duygusu verir; böylece kültürel çeşitliliğe ve insan yaratıcılığına duyulan saygıya katkıda bulunur. 

2006 yılında yürürlüğe giren ve bugüne kadar 150 devlet tarafından onaylanan Sözleşme, somut olmayan kültürel miras olarak tanımlanan;

  • Somut olmayan kültürel mirasın aktarılmasında taşıyıcı işlevi gören dille birlikte sözlü gelenekler ve anlatımlar; 
  • Gösteri sanatları;
  • Toplumsal uygulamalar, ritüeller ve şölenler;
  • Doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar;
  • El sanatları geleneği alanlarında oluşan kültürel mirasın korunmasını
  • Ulusal Envanterler
  • Yaşayan İnsan Hazineleri
  • İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi
  • Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi
  • En İyi Uygulama Örnekleri Listesi gibi ulusal ve uluslararası düzeydeki çalışmalarla
    gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır.

Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesinin Amaçları

  • Somut olmayan  kültürel mirası korumak;
  • Somut olmayan kültürel mirasın taşıyıcısı konumundaki toplulukların, grupların ve bireylerin  somut olmayan kültürel mirasına saygı göstermek;
  • Somut olmayan kültürel mirasın önemi konusunda yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde  duyarlılığı arttırmak ve karşılıklı değerbilirliği  sağlamak;
  • Uluslararası işbirliği ve yardımlaşmayı sağlamak.(ortak dosya)

“Koruma” terimi, somut olmayan kültürel mirasın yaşayabilirliğini güvence altına alma anlamına gelir.

 Bu kavram;

  • kimlik saptaması,
  • belgeleme,
  • araştırma,
  • muhafaza,
  • koruma,
  • geliştirme,
  • güçlendirme,
  • örgün ve yaygın eğitim yoluyla kuşaktan kuşağa aktarma,
  • kültürel mirasın değişik yanlarının canlandırılması gibi yöntemleri içerir.

 Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi çalışmaları kapsamında; “İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının “Temsili” ve “Acil Koruma Gerektiren” Listelerine dosya hazırlık çalışmaları ile somut olmayan kültürel miras envanter çalışmaları yürütülmektedir.

UNESCO Dünya Somut Olmayan Kültürel Miras Listesinde 2011 yılı sonu itibariyle toplam 267 varlık yer almaktadır. Ülkemiz, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün sorumluluğu altında yürütülen çalışmalar neticesinde bugüne kadar dünya miras listesine 9 adet varlığımızın alınmasını sağlamıştır. 

Türkiye Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi

Keşkek Geleneği (2011)

Keşkek  yemeği düğün, sünnet ve dini bayramlarda hazırlanan geleneksel Türk tören yemeğidir.  Kadınlar ve erkekler misafirlerine buğday ve etle yapılan yemeği büyük kazanlarda hazırlarlar.

Kırkpınar Yağlı Güreşleri (2010)

Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri Festivali her yıl Edirne ilinde farklı yaş gruplarından, kültürden ve bölgelerden gelen binlerce insan Baş Pehlivan(güreşci) ve Altın Kemere sahip olmak için mücadele verir.

Kırkpınar Yağlı Güreşleri hakkında Unesco tarafından hazırlanmış internet sayfasına aşağıdaki linki tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Semah ( 2010)

Alevi-Bektaşi geleneğinin bir parçası olan Semah ritmik uyum içinde mistik ve estetik vücut hareketleri olarak tanımlanabilir.

Geleneksel Sohbet Toplantıları ( 2010)

Türk erkekleri'nin özellikle kışın köylerde bir araya toplanarak  yerel, kültürel konularda tartışmak, geleneklerini korumak ve yaşatmak için karşılıklı saygı çevresinde kapalı düzen şeklinde toplantı olarak adlandırılır.

Novruz veya Nevruz (2009)

Türkiye, Azerbaycan, Hindistan, Kırgızistan, Pakistan, İran ve Özbekistan'a kadar geniş bir coğrafyada baharın gelişini kutlanmasıdır Her yıl 21 Mart'a kutlanır.

Âşıklık ( 2009)

Türkiye'de Aşıklık (saz şairleri), geleneksel kıyafetler giymiş, okuduğu şiirleri, hikayeleri uyaklı hece ile anlatan hazır cevap olarak bilinen şair-şarkıcı olarak belirtilmiştir.

Karagöz (2009)

Karagöz; deve veya öküz derisinden yapılmış çubuklar üzerindeki tasvirleri, kişileri  pamuk bir ekrana gölgeleri düşecek şekilde gösteren Türkiye gölge tiyatrosu'nun bir şekli'dir.

Meddahlık (2008)

Türkiye ve Türkçe konuşulan ülkelerde meddah denilen tek kişi tarafından gerçekleştirilen bir Türk Tiyatrosu formudur.

Mevlevi Sema Törenleri (2008)

Osmanlı İmparatorluğunda 1273 yılına kadar dayanan Mevlevi törenleri günümüzde Konya ve İstanbul'da gösterilerini devam etmektedir.

Mesir Macunu Festivali  (2012)

Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim'in eşi, Muhteşem Süleyman diye tarihe geçen Kanuni Sultan Süleyman'ın Annesi Hafsa Sultan Manisa'dayken hastalanır. Hastalığına çare bulunamayan Sultan'ın kendisinin yaptırdığı Sultan Camii Medresesi'nin başına getirilen Merkez Efendi bitki ve baharatların karışımından oluşan bir macun hazırlar.

41 çeşit baharat karıştırılarak hazırlanan macunu yiyerek sağlığına kavuşan Hafsa Sultan hastalara bu ilacın verilmesini ister. Halktan gelen isteğin artması üzerine kağıtlara sardırılan macunun Sultan Camii'nin kubbe ve minarelerinden saçılmasını buyurur. Manisa Mesir Şenlikleri bu şekilde doğmuştur.